Qeveria serbe po përdor para nga buxheti i shtetit për të financuar Shoqatën e Veteranëve “Beretat e Kuqe”, një organizatë që bashkon ish-anëtarë të njësisë speciale të shpërbërë të Sigurimit të Shtetit, anëtarët e së cilës morën pjesë në krime lufte dhe u dënuan për likuidimin e kundërshtarëve politikë.
Sipas një analize nga Radio Evropa e Lirë, kjo shoqatë është vlerësuar me 23,000 euro në dy vitet e fundit përmes konkurseve të organizuara vetëm nga Ministria e Punës, Punësimit, Veteranëve dhe Çështjeve Sociale.
Shoqata e Veteranëve të Beretave të Kuqe ka marrë para nga të gjitha konkurset në fushën e mbrojtjes së veteranëve të zbatuara nga Ministria e Punës që nga momenti kur Milica Đurđeviq Stamenkovski u emërua në krye të asaj ministrie.
Gjurgjeviq Stamenkovski është presidente e partisë së ekstremit të djathtë Zavetnici dhe u bë pjesë e qeverisë në vitin 2024, megjithëse partia e saj nuk e kaloi pragun në zgjedhjet e asaj kohe.
Ministria e Punës nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me atë se për çfarë janë shpenzuar konkretisht fondet e alokuara dhe cili është interesi publik në financimin e projekteve të Shoqatës së Veteranëve të Beretave të Kuqe me paratë e buxhetit.
Gjithashtu nuk pati asnjë përgjigje nga Shoqata e Veteranëve të Beretave të Kuqe.
“Kur merr një njësi të tillë dhe e bën përsëri heronj, dhe ‘rruga e tyre e luftës’ dihet, duhet të pyesësh veten se çfarë vlerash po promovon kjo qeveri”, i tha Radios Evropa e Lirë Filip Švarm, kryeredaktor i të përjavshmes “Vreme” dhe autor i një dokumentari për “Njësinë e Operacioneve Speciale”.
Kush ishin Beretat e Kuqe?
Njësia e operacioneve speciale, e njohur më mirë si “Beretat e Kuqe”, u themelua nga Shërbimi i Sigurimit Shtetëror Serb, i udhëhequr nga Jovica Stanishiq, një nga bashkëpunëtorët më të ngushtë të presidentit të atëhershëm jugosllav, Slobodan Millosheviq. Krahu i tij i djathtë ishte Franko Simatović.
Stanishiq dhe Simatović u dënuan me nga 15 vjet burg secili në Hagë në vitin 2023 për ndihmë dhe inkurajim të krimeve të luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë në vitin 1992.
Njësia e Operacioneve Speciale mori pjesë nën këtë emër në luftën në Kosovë në vitet 1998-1999. Në atë kohë, Simatović emëroi Milorad Ulemek, i njohur si Legija, si komandant të JSO-së.
JSO-ja u shpërbë në vitin 2003 gjatë operacionit policor Saber.
Disa nga anëtarët e saj janë dënuar për vrasje politike – përfshirë vrasjen e kryeministrit serb Zoran Đinđić më 12 mars 2003, vrasjen e ish-Kryetarit të Presidencës Serbe Ivan Stamboliç në gusht 2000, vrasjen e katër zyrtarëve të Lëvizjes për Ripërtëritje Serbe (SPO) në tetor 1999 dhe tentativën e vrasjes së udhëheqësit të SPO-së Vuk Drašković në Budva në vitin 2000.
Çfarë financon Ministria?
Sipas të dhënave nga Agjencia e Regjistrave të Biznesit, Shoqata e Veteranëve të Beretave të Kuqe u themelua në vitin 2019.
Të dhënat e biznesit të disponueshme publikisht tregojnë se shoqata pati të ardhurat e saj të para në vitin 2021, kur u raportuan të ardhura totale prej 4,800 eurosh. Shoqata mblodhi më shumë para në vitin 2024, një total prej 29,000 eurosh.
Të dhënat mbi shumën e donacioneve të mbledhura për vitin 2025 nuk janë publikuar ende.
Ata morën 11,500 euro në vit nga Ministria e Punës, Punësimit, Veteranëve dhe Çështjeve Sociale në vitet 2024 dhe 2025, një total prej 23,000 eurosh, sipas raporteve të Ministrisë.
Të dhënat e disponueshme publikisht nuk tregojnë se nga kanë ardhur të ardhurat.
Ministrja e Punës, Punësimit, Veteranëve dhe Çështjeve Sociale Milica Đurđeviq Stamenkovski miratoi fonde për Shoqatën e Veteranëve të Beretave të Kuqe me qëllim organizimin e “Gares Gjithëpërfshirëse të Veteranëve” dhe zbatimin e projekteve “Pozicioni i Veteranëve në Shoqëri Sot” dhe “Betimi i Lirisë”.
Gara Gjithëpërfshirëse e Veteranëve është një garë sportive për veteranët e organizuar nga Shoqata një herë në vit dhe, përveç donacioneve nga Ministria e Punës, në vitet e kaluara është mbështetur edhe nga fondet e Qeverisë së Vojvodinës.
REL i shkroi gjithashtu Qeverisë së Provincës Autonome të Vojvodinës në lidhje me ndarjen e fondeve për këtë shoqatë, por nuk kishte marrë asnjë përgjigje deri në kohën e shkrimit të këtij artikulli.
Sipas të dhënave nga interneti, Shoqata e Veteranëve të Beretave të Kuqe ka organizuar “Garën Gjithëpërfshirëse të Veteranëve” gjatë katër viteve të fundit.
Me atë rast, shoqata i dha një pllakë Dushan Bajatoviq, një zyrtar i Partisë Socialiste të Serbisë në pushtet dhe drejtor i hershëm i kompanisë shtetërore “Srbijagas”.
Në tubimin e vitit 2025, siç shihet në fotot e publikuara, u shfaq pankarta “Drina është lumë, jo kufi”, duke aluduar në kufirin natyror midis Serbisë dhe Bosnjës dhe Hercegovinës.
Nuk ka informacion publik në lidhje me projektet e Shoqatës së Veteranëve të Beretave të Kuqe – “Betimi për Liri” dhe “Pozicioni i Veteranëve në Shoqëri Sot”, të cilat u subvencionuan me 10,000 euro nga buxheti, çfarë përfshijnë ato, nëse dhe kur u zbatuan.
Raportet mbi zbatimin e këtyre projekteve nuk u publikuan në dokumentacionin e tenderit të Ministrisë përkatëse.
Në fund të vitit 2022, shoqata ngriti një monument për ish-anëtarin e Beretave të Kuqe, Nikola Simiq, në lagjen Busije të Beogradit.
Kush është personi i parë i shoqatës?
Përfaqësuesi ligjor i Shoqatës së Beretave të Kuqe është Zhivorad Zika Ivanoviq, një ish-anëtar i njësisë së operacioneve speciale i cili, siç mund të shihet në një video të majit 1997, i raportonte Presidentit të atëhershëm të Republikës Federale të Jugosllavisë, Slobodan Millosheviq, në një ceremoni që shënonte themelimin e Njësisë në Kula në Serbinë veriperëndimore.
Edhe pse emri i tij u përmend në gjyqin e ish-krerëve të Shërbimit të Sigurimit Shtetëror Serb, Jovica Stanishiq dhe Franko Simatoviq, kundër Ivanoviçit nuk u zhvillua asnjë procedurë ligjore as para gjykatave ndërkombëtare dhe as brenda vendit.
Veteranët në mbrojtje të qeverisë
Herën e fundit që Ivanoviçi ishte në qendër të vëmendjes së publikut ishte në mars të vitit 2025, kur ai udhëhoqi veteranët e JSO-së në një kamp tendash në Parkun Pionirski, ku mbështetësit e Partisë Progresive Serbe në pushtet, përfshirë individë me precedentë kriminalë, kanë qëndruar për më shumë se një vit.
«Është veçanërisht perverse që ata u shfaqën atje vetëm pak ditë para përvjetorit të vrasjes së kryeministrit Zoran Djiniç», thotë Svarm.
Së bashku me Zika Ivanoviqin, veteranët në Parkun e Pionierëve në Beograd udhëhiqeshin nga ish-komandanti i Xhandarmërisë Serbe Goran Radosavljeviq Guri, të cilin Shtetet e Bashkuara e kanë lidhur me vrasjen e vëllezërve Bytyqi pas luftës së Kosovës në vitin 1999.
Partia në pushtet deklaroi në atë kohë se nuk e shihnin ndonjë problem me praninë e tyre në tubimin në mbështetje të Presidentit Aleksandar Vuçiç dhe qeverisë aktuale.
Ndërkohë, veteranët e JSO-së së shpërbërë janë bërë pjesëmarrës të rregullt në ngjarjet e organizuara nga partia në pushtet – nga përkujtimet e ngjarjeve historike deri te ceremonitë që shënojnë ditën e komunave të Beogradit.
Në dhjetor të vitit 2025, ata ishin mysafirë të Ministrisë së Punës dhe, siç deklaruan në profilin e tyre në Instagram, morën pjesë në një takim pune me temën “përmirësimi i mëtejshëm i pozitës së veteranëve”. Me ta u fotografua edhe ministrja përkatëse, Milica Đurđeviq Stamenkovski.
Gjurgjeviq Stamenkovski ishte në opozitë si kryetare e partisë së ekstremit të djathtë Zavetnici deri në vitin 2024. Kur u formua qeveria në maj 2024, ajo u emërua Ministre e Kujdesit Familjar. Në qeverinë aktuale, ajo kaloi në krye të Ministrisë së Punës.
Në shkurt të vitit 2024, Ministri i atëhershëm i Mbrojtjes dhe Presidenti i Partisë Progresive Serbe në pushtet, Miloš Vučević, vizitoi stendën e Shoqatës së Veteranëve të Beretave të Kuqe në Panairin e Novi Sadit.
Shoqata më pas mori pjesë në ngjarjen “Panairi i Atdheut”, të organizuar nga Fondi për Refugjatët, Personat e Zhvendosur dhe për Bashkëpunim me Serbët në Rajon, me mbështetjen e Qeverisë së Vojvodinës.
Duke festuar 35-vjetorin e njësisë
Me rastin e 35-vjetorit të themelimit të saj, disa nga veteranët e Njësisë së Operacioneve Speciale organizuan një festë më 4 maj 2026, në të cilën, në emër të ish-anëtarëve të kësaj njësie, Vasilije Mijović falënderoi Presidentin Aleksandar Vuçiç, duke deklaruar se me ardhjen e tij në pushtet, lavdia e njësisë u rikthye.
“Gjithmonë mbështetuni tek ne për të udhëhequr atdheun tonë për një kohë të gjatë, Serbia nuk ka pasur një udhëheqës të tillë, një vizionar, për një kohë të gjatë”, tha Mijoviq, duke shtuar se “kolegjiumi ka vendosur t’i japë presidentit pseudonimin ‘Aleksandri i Madh’”.
“Në këtë moment, mendoj se kjo është e drejtuar drejt pjesës më të ashpër nacionaliste të elektoratit të Partisë Progresive”, thotë Filip Svarm.
Fotot e postuara në profilin në Instagram të Shoqatës së Veteranëve të Beretave të Kuqe tregojnë se Mijović ishte pjesë e delegacionit të shoqatës në disa aktivitete më parë këtë vit.
Vasilije Mijović është një ish-zyrtar i policisë sekrete malazeze. Si anëtar i formacioneve paraushtarake që vepronin në Bosnjë dhe Kroaci, ai mori pjesë në luftërat në ish-Jugosllavi.
Roli i tij në konfliktet gjatë viteve 1990 u diskutua gjithashtu në Gjykatën e Krimeve të Luftës në Hagë, ku dëshmitarët e identifikuan atë si pjesëmarrës në akte çnjerëzore kundër popullsisë, si dhe në akte kriminale siç është kontrabanda e makinave të vjedhura.
Mijović nuk u gjykua për rolin e tij në luftë as para gjykatave vendase dhe as para atyre ndërkombëtare.
Në vitin 1996, ai u dënua me tre vjet burg nga një gjykatë në Novi Sad për shkaktimin e një aksidenti rrugor që vrau dy fëmijë një vit më parë. Gjykata e vonoi dënimin e tij për vite me radhë dhe ai e vuajti atë më shumë se një dekadë më vonë.
Nga viti 1998 deri në vitin 2006, Mijoviq punoi si këshilltar special i ndihmësministrit në Sigurinë Shtetërore të Malit të Zi.
Ai u shkarkua nga Ministria e Punëve të Brendshme e Malit të Zi në vitin 2006 për falsifikim të një diplome juridike.
Po atë vit, në prag të referendumit për pavarësinë e Malit të Zi, ai u dënua me 10 muaj burg nga Gjykata Themelore e Podgoricës për shkelje të lirisë së zgjedhjes gjatë votimit dhe shkaktim paniku.