Bienalja e Venecias këtë vit nisi nën hijen e tensioneve të mëdha politike, dorëheqjeve, anulimeve dhe polemikave që e shoqëruan shumë përpara hapjes zyrtare.
Disa vende u tërhoqën, artistë u larguan, ekspozita u anuluan dhe protestat u bënë pjesë e atmosferës që në ditët e para. Mes gjithë kësaj, vdekja e kuratores Koyo Kouoh, e cila nuk arriti ta shihte deri në fund vizionin e saj artistik, i dha ngjarjes edhe një dimension të dhimbshëm.
Koncepti i saj për këtë edicion, i titulluar “In Minor Keys”, synonte të largohej nga arti i drejtpërdrejtë politik dhe të fokusohej te qetësia, shërimi, dëgjimi i thellë dhe pushimi shpirtëror.
Megjithatë, në një kohë kur bota po përballet me luftëra, krizë klimatike, rritje të ekstremizmit politik dhe zhvillime të vrullshme teknologjike, kjo qasje është pritur me rezerva.
Ekspozitat kryesore në Giardini dhe Arsenale shfaqen si një përzierje e gjerë veprash, shpesh pa një lidhje të qartë mes tyre. Fokusi duket se është vendosur te artistët nga Jugu Global, por pa një shpjegim të mjaftueshëm kuratorial. Rezultati është një ekspozitë e madhe, e pasur në materiale dhe zëra artistikë, por shpesh e fragmentuar dhe e vështirë për t’u lexuar si një tërësi.
Në Giardini dominojnë qeramika, tekstilet, bojërat natyrale, peizazhet abstrakte dhe format e qeta pamore. Disa vepra spikasin për forcën e tyre artistike, si krijimet hibride të Seyni Awa Camara, figurat e qeramikës së Celia Vásquez Yui, pikturat në kuti shkrepësesh të Mohammed Z Rahman, kanavacat komplekse të Tammy Nguyen dhe punimet monumentale të Wardha Shabbir, të frymëzuara nga tradita pakistaneze e miniaturës.
Megjithatë, ekspozita shpesh mbetet e mbingarkuar dhe pa drejtim të qartë. Arsenale funksionon më mirë, sidomos për shkak të veprave më të mëdha dhe më eksperimentale. Guadalupe Maravilla trajton përvojën e tij me kancerin dhe emigrimin në SHBA, Theo Eshetu vendos në qendër një pemë ulliri që rrotullohet dhe thahet ngadalë, ndërsa Alfredo Jaar krijon një korridor të kuq verbues që çon drejt një kubi mineralesh të rralla, si kritikë ndaj shfrytëzimit dhe lakmisë që po dëmton planetin.
Pavijonet kombëtare rezultojnë më të gjalla dhe më provokuese se ekspozita kryesore. Danimarka prezantohet me një bankë sperme të teknologjisë së lartë, Luksemburgu me një instalacion absurd, Japonia i vendos vizitorët përballë foshnjave artificiale, ndërsa Malta shfaq një figurë në përmasa reale të Russell Crowe të realizuar në çokollatë.
Një nga pavijonet më të komentuara është ai i Austrisë, ku artistja Florentina Holzinger sjell një performancë të ashpër, trupore dhe shqetësuese. Në qendër të saj është një grua me maskë zhytjeje, e zhytur në një rezervuar të lidhur me tualete portative, ku urina filtrohet dhe rikthehet në sistem. Vepra është e rëndë, e pakëndshme dhe e drejtpërdrejtë, por pikërisht aty qëndron forca e saj: ajo flet për krizën klimatike, për sistemet e padukshme që mbajnë shoqërinë në funksion dhe për afërsinë tonë me kolapsin.
Edhe pavijoni i Sllovenisë sjell një nga momentet më të forta të Bienales. I kthyer në një hapësirë rrënojash, me blloqe betoni dhe mbetje ndërtimi, instalacioni i Nonument Group kujton një xhami të ndërtuar në vitin 1917 mes kazermave ushtarake në Alpet sllovene. Vepra trajton humbjen, militarizimin dhe fshirjen e kujtesës historike.
Në kontrast me këto ndërhyrje, pavijoni i Vatikanit ofron një përvojë qetësie tingullore në kopshtet e Vëllazërisë Karmelite. Muzikantë si Devonte Hynes, Terry Riley, Meredith Monk dhe Brian Eno janë frymëzuar nga shenjtorja Hildegard von Bingen për të krijuar një hapësirë meditimi, ku natyra, tingulli dhe heshtja bashkohen në një nga interpretimet më të afërta me temën fillestare të Kouoh.
Ndërkohë, ekspozitat jozyrtare rreth Venecias duket se mbartin më shumë peshë politike dhe emocionale se vetë programi kryesor. Belarus Free Theatre trajton jetën nën totalitarizëm, ndërsa Gabrielle Goliath, pas anulimit të pjesëmarrjes së saj në pavijonin e Afrikës së Jugut, prezanton në një kishë një instalacion video kushtuar grave të humbura nga dhuna koloniale dhe seksuale. Zërat e dhimbshëm të këngëtareve mbushin hapësirën me një vajtim të fuqishëm dhe të paharrueshëm.
Në Fondazione Prada, ekspozita me Richard Prince dhe Arthur Jafa eksploron Amerikën përmes imazheve të përvetësuara dhe të transformuara, duke trajtuar racizmin, shfrytëzimin seksual dhe boshllëkun kulturor. Ndërsa në Pinault Collection, retrospektiva e Lorna Simpson përqendrohet te dhuna racore dhe kujtesa historike.
Në një Bienale ku teknologjia mungon dukshëm në ekspozitën kryesore, ajo shfaqet më fuqishëm në hapësirat e tjera të qytetit. Eva dhe Franco Mattes trajtojnë inteligjencën artificiale dhe kulturën e memeve, ndërsa Holly Herndon dhe Mat Dryhurst eksplorojnë artin e protokolleve, rrjetet e AI-së dhe ndikimet e teknologjisë në politikë, ushtri dhe shoqëri.
Megjithatë, një nga ekspozitat më të veçanta mbetet ajo e Lydia Ourahmane në Nicoletta Fiorucci Foundation. Me aroma, objekte, materiale veneciane dhe ndërhyrje minimale, artistja krijon një reflektim të ndjeshëm mbi përkatësinë, kujtesën dhe shtresat e fshehura të qytetit.
Në fund, Bienalja e Venecias 2026 mbetet një ngjarje e madhe, e çrregullt dhe e mbushur me kontradikta. Ekspozita kryesore shpesh duket e paqartë dhe e shmang politikën e kohës, por pavijonet dhe hapësirat e tjera përreth qytetit ofrojnë momente të fuqishme, provokuese dhe të paharrueshme. Në mes të kaosit, Venecia vazhdon të mbetet një vend ku arti, edhe kur dështon si koncept i përgjithshëm, arrin ende të godasë fort në detaje. /GazetaExpress/
The post Bienalja e Venecias mes kaosit dhe artit appeared first on Gazeta Express.