“Fatherland”, filmi i ri i regjisorit polak Paweł Pawlikowski, vjen si një dramë historike elegante, e përmbajtur dhe e ngarkuar me dhimbje personale e politike. I xhiruar në bardhezi nga Łukasz Żal, filmi trajton mërgimin, tradhtinë, pamundësinë për t’u kthyer vërtet në atdhe dhe barrën që fama e një artisti mund të ketë mbi familjen e tij.
Ngjarjet zhvillohen në vitin 1949, kur shkrimtari i njohur gjerman dhe laureati i Nobelit, Thomas Mann, kthehet në Gjermani pas viteve të mërgimit në Kaliforni, ku kishte shkuar për t’i shpëtuar nazizmit dhe ku kishte marrë shtetësinë amerikane. Fillimisht, ai viziton Frankfurtin, në Gjermaninë Perëndimore, për të marrë një çmim që mban emrin e Goethe-s.
Mann, i interpretuar me një përmbajtje të ftohtë nga Hanns Zischler, shoqërohet nga vajza e tij Erika, e luajtur nga Sandra Hüller. Prania e tij pritet me entuziazëm, ndërsa rëndësia politike dhe kulturore e figurës së tij bën që pranë tij të vendoset edhe një përfaqësues i CIA-s.
Megjithatë, ai i vë në siklet mikpritësit perëndimorë kur shpreh synimin për të pranuar një tjetër çmim në Weimar, qytetin ku Goethe jetoi, por që tashmë ndodhet në Gjermaninë Lindore komuniste. Me të njëjtën distancë diplomatike, Mann pranon edhe nderimet e zyrtarëve komunistë.
Në këtë mënyrë, filmi e paraqet Mann-in si një figurë që përpiqet të qëndrojë mbi historinë dhe mbi ndarjen ideologjike të pasluftës. Ai synon të shfaqet si simbol i një Gjermanie kulturore përtej Lindjes dhe Perëndimit, pa marrë qartë anë në konfliktin e ri politik që po formëson Europën.
Por ndërsa Thomas Mann lëviz mes pritjeve zyrtare dhe fjalimeve të kujdesshme, Erika përjeton një dhimbje të thellë personale. Sandra Hüller i jep personazhit një inteligjencë të mprehtë dhe një brishtësi të përmbajtur. Erika vuan për vëllain e saj të dashur, Klaus, gjithashtu shkrimtar në mërgim amerikan, i cili po përballet me depresion dhe varësi nga droga.
Filmi nis pikërisht me një bisedë telefonike të zymtë dhe poetike mes Erikës dhe Klausit, ku ndihet vetmia e të dyve. Më vonë, gjatë vizitës së Mann-it në Gjermani, babë e bijë marrin një lajm tronditës për Klausin, por Thomas vendos ta shtyjë dhimbjen mënjanë dhe të vazhdojë turneun e tij triumfal.
Klaus Mann bëhet, në mënyrë të papritur, një prani qendrore në film. Romani i tij “Mephisto”, që rrëfen historinë e një aktori ambicioz që komprometohet me nazistët, shfaqet si një vepër më e guximshme politikisht sesa qëndrimi i vetë Thomas Mann-it. Personazhi i romanit bazohej te ish-bashkëshorti i Erikës, aktori Gustaf Gründgens, i cili shfaqet në pritjen e Frankfurtit me një rrëfim vetëkeqardhës për qëndrimin e tij të shkurtër në një burg sovjetik.
Gründgens tenton të bëjë bisedë të lehtë me Erikën, por ajo i përgjigjet me një shuplakë. Ndërkohë, në një tjetër cep të dhomës, Thomas Mann refuzon të mbështesë rikthimin e Festivalit të Bayreuth-it dhe shprehet se teatri i tij duhet të digjet deri në themel.
Kjo shpërthim i rrallë politik nuk arrin të fshehë krizën morale që po rritet në jetën e Mann-it. Nuk bëhet fjalë vetëm për ndjenjën se ai mund ta ketë lënë pas dore Klausin apo se fama e tij e madhe ka dëmtuar besimin e të birit si shkrimtar. Më thelbësore është se krijimi i Klausit, “Mephisto”, duket se e akuzon edhe atë.
Mann mund të lëvizë lirshëm përtej Perdes së Hekurt dhe të besojë se qëndron mbi çdo kompromis me amerikanët apo sovjetikët, por filmi ngre pyetjen: ku qëndron në të vërtetë angazhimi i tij? Ai i përket Gjermanisë, por Gjermania që ushqeu madhështinë e tij dhe të Goethe-s duket se nuk ekziston më.
Në një konferencë për shtyp në Frankfurt, një gazetar gjerman e kritikon Mann-in që u largua nga vendi në vend që të zgjidhte rrugën e “mërgimit të brendshëm”, pra qëndrimin në Gjermani nën diktaturë. Mann përgjigjet shkurt se, po të mos ishte larguar, nuk do të kishte mbijetuar.
Por thelbi emocional i filmit është se edhe vetë mbijetesa vihet në dyshim. Përmes fatit tragjik të Klausit, Pawlikowski sugjeron se shpirti kombëtar gjerman mund të mos ketë mbijetuar pas nazizmit, Holokaustit, ndarjes gjeopolitike dhe fillimit të Luftës së Ftohtë.
Muzika e Bach-ut sjell njëfarë çlirimi emocional për babë e bijë, por “Fatherland” nuk ofron ngushëllim të lehtë. Është një film i ngjeshur, i kthjellët dhe intelektual, që shqyrton me ashpërsi marrëdhënien mes artit, fajit, familjes dhe historisë. /GazetaExpress/
The post “Fatherland”, kthimi i hidhur i Thomas Mann-it appeared first on Gazeta Express.